Soroban (liczydło japońskie)

Soroban? Co to takiego?

Soroban, zwany powszechnie „japońskim liczydłem”, składa się z nieparzystej liczby kolumn lub prętów, z których każdy posiada paciorki: jeden paciorek o wartości pięciu, zwany go-dama (五玉, ごだま, „koralik piątkowy”) oraz cztery paciorki o wartości jeden każdy, zwane ichi-dama (一玉, いちだま, „koralik jednościowy”). Każdy zestaw paciorków w rzędzie rozdzielony jest prętową belką zwaną belką liczącą. Liczba i rozmiar paciorków na każdym pręcie sprawiają, że soroban z 13 prętami o standardowym rozmiarze jest znacznie mniej objętościowy niż standardowe chińskie liczydło (suanpan) o porównywalnej mocy wyrażania liczb.

Liczba rzędów na sorobanie jest zawsze nieparzysta i nigdy nie mniejsza niż siedem. Najczęściej spotykane modele mają zwykle trzynaście prętów, ale praktyczne lub standardowe modele często mają także 17, 21 lub nawet 27 rzędów, co pozwala na obliczenia większej liczby cyfr lub reprezentację wielu różnych liczb jednocześnie. Każdy rząd reprezentuje jedną cyfrę, a większa liczba prętów umożliwia prezentację większej liczby cyfr, zarówno pojedynczo, jak i podczas działań matematycznych.

Dlaczego soroban?

Często słyszymy pytanie: dlaczego warto uczyć się obsługi sorobanu? Jakie są jego zalety?

Nauka sorobanu przynosi dzieciom liczne korzyści:

• Pomaga rozwijać zdolność koncentracji i cierpliwości.
• Wspiera intuicyjne rozumienie liczb dzięki ich konkretnemu zobrazowaniu na sorobanie.
• Rozwija pamięć dziecka.
• Uczy koncepcji dziesiętnych oraz postępu jednostek przez dziesiątki w sposób fizyczny: porządek wielkości jest przedstawiony intuicyjnie.
• Umożliwia natychmiastowe wykonywanie działań dodawania i odejmowania, gdy liczby są ustawione na liczydle.
• Wzmacnia pewność siebie w procesie liczenia, pozwalając obserwować działanie kalkulacji na żywo.
• Umożliwia dziecku rozkładanie działań na części składowe.
• Stosuje metodę liczenia od lewej do prawej, co pozwala na szybkie oszacowania i zaokrąglenia.
• Pracuje na systemie dziesiętnym, co ułatwia przejście do systemów liczbowych.
• Wzmacnia umiejętność rachunku pamięciowego, niezwykle cenną kompetencję.
• Stymuluje rozwój prawej półkuli mózgu.
• Przedstawia duże liczby w sposób prosty i przystępny.
• Wzbudza poczucie osiągnięć wraz z rozwojem umiejętności.
• Pomaga rozwijać sprawność manualną dzieci.

Soroban to potężne narzędzie do liczenia, jednak przede wszystkim ma ogromne znaczenie jako pomoce dydaktyczne do liczydła w edukacji i rozbudzaniu zainteresowania matematyką w szkołach.

Nauka sorobanu jest szczególnie polecana dzieciom w wieku szkoły podstawowej, od klasy pierwszej do szóstej.

Klasy drugiej i trzeciej są prawdopodobnie najlepszym okresem na wprowadzenie sorobanu.

W przeciwieństwie do kalkulatora, soroban wymaga myślenia: pozwala intuicyjnie zrozumieć działania arytmetyczne oraz wspomaga zapamiętywanie tablic dodawania i mnożenia. Wykonanie działania na sorobanie polega na rozkładaniu operacji, co ułatwia dzieciom przyswajanie podstawowych pojęć arytmetycznych.

Po okresie regularnego korzystania z sorobanu dziecko będzie w stanie niemal intuicyjnie wykonywać rachunki pamięciowe na wyższym poziomie trudności. Po czasie można stosować techniki obliczeniowe liczydła do rachunku mentalnego – to tzw. Anzan: dziecko, które opanowało soroban, zaczyna porzucać fizyczne liczydło i wykonuje złożone rachunki w pamięci bez użycia kalkulatora.

Większość działań matematycznych jest możliwa do wykonania na sorobanie – dodawanie, odejmowanie, a nawet mnożenie i dzielenie (po znajomości tabliczki mnożenia). Do działań mnożenia i dzielenia potrzebne jest jednak większe liczydło (minimum 13 kolumn), zwłaszcza gdy działamy na liczbach dziesiętnych!

Soroban jest polecany przez wielu matematyków jako narzędzie edukacyjne do nauki podstawowego rachunku. Soroban pozwala na realizację matematycznych gier i zabaw, dzięki czemu nauka staje się przyjemnością. Soroban staje się coraz bardziej popularny w szkołach podstawowych jako skuteczna pomoc dydaktyczna. To narzędzie sprawdzone na milionach młodych uczniów w różnych systemach edukacyjnych, które ułatwia naukę arytmetyki.

Podstawowe działania (dodawanie i odejmowanie) są bardzo łatwe do opanowania – w kilka minut dziecko nauczy się notacji sorobanu i jak na nim liczyć. Dodawanie jest naprawdę proste, a odejmowanie to proces odwrócony od dodawania.

Mnożenie wymaga nieco innej logiki, ale jest także bardzo proste i wkrótce staje się dla dziecka zabawą w liczenie.

Historia sorobanu

Unikalną cechą odróżniającą soroban od jego chińskiego kuzyna jest brak dwóch koralików: posiada tylko jeden paciorek piątkowy (zamiast dwóch) i cztery paciorki jedności (zamiast pięciu).

Liczba paciorków jest identyczna jak w rzymskim abakusie, który miał cztery paciorki na dole i jeden na górze.

Większość historyków zgadza się, że korzenie sorobanu sięgają wprowadzenia chińskiego liczydła (suanpan) do Japonii przez Półwysep Koreański w XIV wieku. Suanpan przybył do Japonii pod nazwą soroban (z zmienioną liczbą paciorków dla ułatwienia obsługi), posiadał wtedy dwa paciorki niebieskie i pięć ziemskich. Jednak szerokie wykorzystanie sorobanu nie nastąpiło przed XVII wiekiem, choć już wtedy korzystali z niego japońscy kupcy.

W trakcie rozwoju konstrukcji sorobanu liczba paciorków stopniowo malała. Około 1850 roku usunięto jeden paciorek niebieski z konfiguracji suanpan z dwoma paciorkami niebieskimi i pięcioma ziemskimi. Ta nowa japońska konfiguracja istniała równolegle z suanpanem aż do początku ery Meiji, po czym suanpan całkowicie zanikł w Japonii. W 1891 roku Irie Garyū usunął jeszcze jeden paciorek jednościowy, tworząc nowoczesną konfigurację z jednym paciorkiem niebieskim i czterema paciorkami ziemskimi. Ta konfiguracja została ponownie wprowadzona w 1930 roku i zyskała popularność w latach 40. XX wieku.